Đố kỵ – cảm xúc khó chịu nhất… nhưng trung thực nhất
Điều não bộ cố nói với ta qua cơn nhói ghen tị
Một trong những cảm xúc mạnh mẽ nhất, dằn vặt nhất với mình trong suốt nhiều năm tháng có lẽ đó là sự đố kỵ (envy). Thật sự không dễ để thừa nhận điều này, bởi từ bé, ai mà chẳng được dạy rằng đố kỵ là điều không tốt, rằng nó gắn liền với sự ích kỷ, nhỏ nhen, và vì thế, ta học cách che giấu nó hơn là nhìn thẳng vào nó. Nhưng càng trưởng thành, mình càng nhận ra: đố kỵ không chỉ xuất hiện khi ta thấy ai đó hơn mình – giàu hơn, giỏi hơn, hạnh phúc hơn – mà đôi khi, nó len lỏi cả trong những tình huống thật nhỏ bé, nơi ta chỉ thua kém một chút thôi nhưng cảm giác lại đau hơn gấp bội.
Chúng ta đang sống trong một thời đại mà cảm xúc này được nuôi dưỡng âm thầm mỗi ngày. Ngày xưa, đố kỵ chỉ nhen lên khi bố mẹ so sánh mình với con nhà hàng xóm, hay khi thấy đứa bạn cùng lớp được điểm cao hơn một chút. Còn giờ đây, ta không cần ai nhắc. Chỉ cần vài phút lướt mạng xã hội, khi những bức ảnh du lịch, nhà cửa, thành công, nhan sắc của người khác lần lượt trôi qua trước mắt, cảm giác ấy tự động được “tưới tắm” bằng hàng trăm phép so sánh ngầm trong não bộ.
Không ai dạy ta cách nhận diện đố kỵ, càng không ai dạy ta đối thoại với nó. Thế nên ta phản ứng theo bản năng: hoặc phủ nhận (“Mình không khó chịu đâu”), hoặc tự phán xét (“Mình thật xấu xa khi nghĩ như vậy”), hoặc tệ hơn, ta để nó ngấm ngầm gặm nhấm sự tự tin, biến thành cay đắng, thành mỏi mệt, thành cái bóng mờ giữa những nụ cười giả vờ.
Nhưng liệu đố kỵ có thực sự xấu và đáng xấu hổ như ta vẫn nghĩ? Hay đó chỉ là một thông điệp cổ xưa từ bộ não tiến hoá của loài người – một tín hiệu rằng có điều gì đó trong người khác đang chạm vào phần khao khát sâu thẳm trong chính ta?
Khoa học thần kinh ngày nay hé lộ một điều thú vị: đố kỵ không phải là “lỗi cảm xúc” cần loại bỏ, mà là một cơ chế tiến hoá tinh vi – vừa đau đớn vừa hữu ích – giúp con người đo đạc vị trí của mình trong bầy đàn, định hướng hành động, và tìm kiếm con đường để trở nên tốt hơn.
Vậy nên, có lẽ đã đến lúc ta dừng lại, thay vì xua đuổi cảm xúc ấy như một phần “đen tối” của bản thân, hãy thử lắng nghe nó. Bởi đôi khi, thứ khiến ta đố kỵ không phải là người khác có gì – mà là ta đang đánh mất điều mình thật sự khao khát có được.
I. Khoa học não bộ và cảm xúc đố kỵ
Nếu có thể soi vào bộ não tại khoảnh khắc bạn nhìn thấy ai đó “hơn mình”, bạn sẽ thấy một chuỗi phản ứng thần kinh diễn ra tinh vi và gần như tức thời – chẳng khác nào một hệ thống đo lường tự động đang định vị bạn trong “bản đồ xã hội”.
1. Bộ não không đo tuyệt đối – mà đo tương đối
Trong một nghiên cứu nổi tiếng mang tên “Bộ não đố kỵ” của TS Dvash và cộng sự, các nhà khoa học cho người tham gia chơi trò may rủi có phần thưởng tiền mặt. Kết quả thật bất ngờ: khi người chơi thua tiền, họ vẫn cảm thấy vui nếu biết người kia thua nhiều hơn. Não họ, cụ thể là vùng ventral striatum – trung tâm tạo cảm giác về phần thưởng và động lực của hệ thần kinh – sáng lên hệt như khi họ “thắng” thật.
Ngược lại, khi họ thắng, nhưng người kia thắng nhiều hơn, hoạt động ở vùng này lại giảm mạnh, như thể bộ não tự gán cho kết quả ấy là một thất bại.
Điều này chứng minh một sự thật nghịch lý: não không đánh giá phần thưởng theo giá trị tuyệt đối, mà theo giá trị tương đối trong mối tương quan với người khác.
Một chiếc xe mới chỉ khiến ta hạnh phúc cho đến khi hàng xóm mua chiếc tốt hơn.
Một lời khen làm ta vui cho đến khi ai đó được khen nhiều hơn trong cùng cuộc họp.
2. Bộ não xã hội – chiếc gương phản chiếu vị thế bản thân
Khi ta so sánh mình với người khác, không chỉ vùng thưởng (ventral striatum) hoạt động, mà cả một mạng lưới phức tạp các vùng khác nhau trong não được kích hoạt cùng với điều này.
Các nghiên cứu chụp cộng hưởng từ chức năng (fMRI) cho thấy những vùng như precuneus, angular gyrus và medial prefrontal cortex (mPFC) cùng sáng lên khi con người thực hiện phép so sánh xã hội.
Các vùng này chịu trách nhiệm cho khả năng “đặt mình vào vị trí người khác”, hay nói cách khác là mentalizing – khả năng đọc vị, dự đoán và đánh giá tâm trí của người đối diện.
Cường độ hoạt động ở hai vùng precuneus và angular gyrus càng mạnh, mức độ đố kỵ càng cao. Nghĩa là, não càng tinh tế trong việc hiểu người khác, thì cảm xúc đố kỵ càng sâu sắc – một cái giá tự nhiên của khả năng đồng cảm.
Và đó là lý do tại sao những người nhạy cảm, có năng lực quan sát tinh tế, thường cũng dễ bị tổn thương bởi đố kỵ hơn. Bộ não của họ “bắt sóng” nhanh hơn, phân tích sâu hơn, và vì thế cũng dễ tự so sánh hơn.
3. Kết nối thần kinh – chiếc phanh cảm xúc bên trong
Tuy nhiên, không phải ai cũng cảm thấy đố kỵ ở mức như nhau. Một nghiên cứu gần đây của nhóm McDonald & Becker (2020) chỉ ra rằng sự khác biệt này nằm ở cách các vùng não kết nối với nhau.
Cụ thể, những người có kết nối mạnh hơn giữa vùng lý trí – superior frontal gyrus – và các vùng cảm xúc xã hội như precuneus và supramarginal gyrus có xu hướng ít đố kỵ hơn.
Nói cách khác, họ có một “bộ giảm xóc cảm xúc” hiệu quả hơn: khi thông tin so sánh được gửi lên, não trước trán nhanh chóng tái diễn giải tình huống (reappraisal) – “việc người khác có được điều đó không làm mình kém đi” – từ đó giảm bớt cảm giác đau đớn.
Đây chính là cơ chế thần kinh của sự tự chủ cảm xúc (emotional regulation) – khả năng điều tiết phản ứng bản năng bằng nhận thức cao hơn.
Nó cho thấy: đố kỵ không phải định mệnh, mà là một phản xạ có thể được tái huấn luyện.
4. Bộ não tiến hoá nhưng chưa kịp thích nghi
Nếu như trong xã hội nguyên thủy, sự đố kỵ giúp ta sống sót – vì so sánh đúng người đúng nhóm giúp ta nỗ lực hơn để tồn tại – thì trong kỷ nguyên mạng xã hội, não vẫn so sánh theo logic cũ nhưng dữ liệu lại quá tải.
Thay vì chỉ so với 20 người trong bộ lạc, giờ đây ta so sánh với hàng ngàn “phiên bản hoàn hảo” được chọn lọc kỹ càng trên màn hình.
Kết quả: hệ thống đo lường của não bị rối loạn, cảm giác thiếu thốn trở nên thường trực, và ta dễ rơi vào đố kỵ mãn tính (chronic envy) – một dạng mệt mỏi tinh thần do so sánh liên tục mà không bao giờ cảm thấy đủ.
Hiểu được logic thần kinh này là bước đầu tiên để hóa giải cảm xúc đố kỵ: không phải bằng cách phủ nhận, mà bằng việc nhìn thấy cơ chế của nó, hiểu vì sao ta cảm thấy như vậy, và chọn cách phản ứng khác.
Bởi như các nhà thần kinh học từng nói: “You can’t change what you don’t name.”
Chỉ khi nhận diện đố kỵ, ta mới có thể chuyển hóa nó – từ nỗi đau so sánh thành năng lượng của phát triển.
II. Từ góc nhìn tiến hóa: Đố kỵ không xấu – nó là công cụ sinh tồn
Nếu chỉ nhìn đố kỵ như một “tật xấu” của tâm hồn, ta dễ lầm tưởng rằng đây là thứ cần loại bỏ. Nhưng dưới lăng kính tiến hóa, đố kỵ không phải một lỗi trong hệ thống cảm xúc – mà là một tính năng sinh tồn, được não bộ phát triển qua hàng trăm nghìn năm để giúp con người định hướng, cạnh tranh và tiến bộ.
1. Đố kỵ – động cơ cổ xưa ẩn sau nỗi đau
Theo các nhà thần kinh học tiến hoá Vilayanur Ramachandran và Baland Jalal (2017), envy là một cơ chế tự nhiên giúp con người theo dõi vị thế xã hội. Nó không đơn giản là cảm giác ghen tức, mà là tín hiệu hành động: “Người kia có thứ ta muốn, và điều đó có thể đạt được.”
Trong thời tiền sử, khi nguồn thức ăn, lãnh thổ hay cơ hội sinh sản còn khan hiếm, cảm xúc đố kỵ giúp cá thể nhận biết ai đang ở vị thế cao hơn – và thôi thúc họ nỗ lực để vươn lên.
Không có đố kỵ, ta đã chẳng có động lực cạnh tranh, học hỏi hay cải thiện bản thân. Nói cách khác, đố kỵ chính là lửa dưới đáy nồi tiến hóa: vừa nguy hiểm nếu bùng cháy, vừa cần thiết để sự sống không nguội tắt.
2. Vì sao ta không đố kỵ Bill Gates – mà lại ghen tị với đồng nghiệp cùng tầng
Một trong những “nghịch lý tiến hoá” thú vị nhất mà nhà thần kinh học Ramachandran chỉ ra là:
“Chúng ta không đố kỵ người quá khác biệt, mà đố kỵ người giống mình nhưng nhỉnh hơn một chút.”
Nếu đố kỵ chỉ là phép so sánh đơn thuần, ta đáng lẽ phải ghen tị với Bill Gates hay Taylor Swift – những người có quá nhiều thứ ta không bao giờ chạm tới. Nhưng bộ não không vận hành theo lý trí đó.
Nó được lập trình để phản ứng với các đối tượng “trong tầm với” – những người cùng nhóm xã hội, cùng ngành nghề, cùng hoàn cảnh, chỉ hơn ta một chút.
Vì sao?
Bởi trong môi trường tiến hoá nguyên thuỷ, việc cạnh tranh với “kẻ ngang tầm” mang lại cơ hội thực tế để cải thiện vị thế. Đố kỵ với người “vượt tầm” chỉ là lãng phí năng lượng.
Cảm xúc đố kỵ vì thế không mù quáng; nó có chọn lọc, và chỉ bật lên khi não đánh giá rằng “cuộc đua này đáng để theo đuổi”.
Đó là lý do vì sao ta có thể thấy bình thản trước một tỷ phú xa xôi, nhưng lại bứt rứt khi người bạn đồng nghiệp được tăng lương, hay người bạn học cũ vừa mua nhà. Đố kỵ luôn định vị theo bán kính xã hội gần nhất – nơi cảm xúc có khả năng thúc đẩy hành động thực.
3. Khi đố kỵ biến thành sự ngưỡng mộ – từ cạnh tranh sang học hỏi
Trên cùng một phổ cảm xúc, envy và admiration (ngưỡng mộ) không tách biệt hoàn toàn, mà nằm trên hai đầu của cùng một cơ chế so sánh.
Khi khoảng cách giữa ta và người kia quá lớn, đố kỵ tắt và admiration lên ngôi. Bộ não, thay vì phát tín hiệu “hãy giành lấy”, lại chuyển sang “hãy học hỏi”.
Cơ chế này cực kỳ thông minh: nó giúp tiết kiệm năng lượng cảm xúc và duy trì trật tự xã hội. Một người nguyên thuỷ có thể ghen tị với bạn săn cùng nhóm vì bắt được nhiều thú hơn, nhưng sẽ không ghen với thủ lĩnh bộ tộc – người ở vị thế vượt xa mình.
Đố kỵ, ở mức hợp lý, giúp ta tiến bộ. Admiration giúp ta học hỏi. Và ranh giới giữa hai cảm xúc này được quyết định bởi khoảng cách mà bộ não cảm nhận là “có thể vượt qua hay không”.
4. Đố kỵ trong thế giới hiện đại – công cụ bị lạm dụng
Nếu envy từng là động lực sinh tồn, thì ngày nay, nó đang bị “hack” bởi môi trường hiện đại.
Truyền thông và mạng xã hội đã kéo giãn “vòng xã hội gần” của ta đến mức vô hạn. Não vẫn so sánh theo lập trình cũ, nhưng đối tượng giờ không còn là người cùng bộ lạc – mà là hàng ngàn hình ảnh hoàn hảo được lọc kỹ lưỡng, phóng đại, và được thuật toán đẩy đến trước mắt ta.
Kết quả là một sự rối loạn cảm xúc tiến hoá: não liên tục kích hoạt đố kỵ nhưng lại không thể hành động để điều chỉnh vị thế, bởi cuộc đua giờ đã trở nên ảo.
Khi ta so sánh với thứ không thể chạm tới, đố kỵ mất đi chức năng thúc đẩy, trở thành cảm xúc gây kiệt quệ – thứ mà các nhà tâm lý học gọi là malicious envy: đố kỵ độc hại, ăn mòn lòng tự trọng.
5. Ta có thể “hóa giải” đố kỵ không?
Câu trả lời là: không cần “xóa” nó, mà cần hiểu và định hướng lại.
Đố kỵ chỉ trở nên nguy hiểm khi ta không nhận diện được mục đích ẩn sau nó.
Trong mỗi cơn đố kỵ đều có một dữ kiện quý: điều này quan trọng với bạn, bạn khao khát điều đó. Thay vì phủ nhận, ta có thể hỏi: “Phần nào trong người kia khiến mình chạm vào nỗi khao khát của chính mình? Và mình có thể học được gì từ họ?”
Khi được tái định nghĩa như vậy, đố kỵ trở về đúng vai trò tiến hoá ban đầu: động cơ thúc đẩy phát triển, chứ không phải ngọn lửa phá huỷ.
III. Khi đố kỵ trở thành tấm gương soi nội tâm
Ở tầng sâu nhất, đố kỵ không chỉ là phản ứng xã hội, mà còn là tín hiệu của tâm thức - một cánh cửa nhỏ hé mở, cho ta nhìn thấy điều mình thật sự khao khát nhưng chưa dám đối diện.
1. Đố kỵ như tấm gương trung thực nhất của ham muốn
Chúng ta thường tránh cảm giác đố kỵ bằng cách phủ nhận: “Tôi không ghen đâu, chỉ là tôi thấy… khó chịu thôi.” Nhưng nếu đủ can đảm nhìn sâu hơn, ta sẽ thấy envy hiếm khi sai. Nó chỉ phản ánh sự thật: có điều gì đó trong người kia đánh thức phần đang bị ngủ quên trong ta.
Như nhà thần kinh học Ramachandran từng viết:
“Bạn thực sự muốn gì, thường được tiết lộ rõ hơn khi hỏi: Bạn đang ghen tị với ai?”
Nếu bạn ghen với đồng nghiệp được công nhận, có thể điều bạn khao khát không phải là chức danh, mà là được nhìn thấy và trân trọng.
Nếu bạn ghen với ai đó có cuộc sống tự do, có thể phần sâu nhất trong bạn đang thèm khát được thở - thoát khỏi những khuôn khổ mình tự dựng lên.
Ở nghĩa đó, đố kỵ là một tấm gương tâm lý - dù méo mó và khó chịu, nhưng trung thực đến tàn nhẫn. Một khi ta biết cách soi vào nó, nó sẽ chỉ cho ta thấy phần bản ngã nào đang bị ràng buộc, phần tiềm năng nào đang bị kìm nén.
2. Từ so sánh sang kết nối – cách bộ não tái diễn giải đố kỵ
Khi ta cảm thấy đố kỵ, hai vùng trong não cùng hoạt động: mạng lưới so sánh xã hội (precuneus, angular gyrus, mPFC) và trung tâm cảm xúc đau đớn (anterior cingulate cortex).
Nhưng nếu ta đưa vào đó một yếu tố mới – sự nhận thức và lòng trắc ẩn, não trước trán (superior frontal gyrus) có thể được kích hoạt và kết nối, giúp ta tái diễn giải cảm xúc, làm dịu đi phản ứng đau đớn ban đầu.
Đó chính là quá trình gọi là cognitive reappraisal – tái diễn giải nhận thức. Thay vì để đố kỵ gặm nhấm, ta có thể hỏi:
“Cảm xúc này đang muốn nói gì với mình?”
“Liệu mình có thể học điều gì từ người kia?”
“Hay mình chỉ đang mệt vì đã quên mất điều gì khiến mình thật sự vui?”
Mỗi khi ta thay đổi góc nhìn, não tái cấu trúc lại cách nó gắn cảm xúc với tình huống. Từ đó, năng lượng bị mắc kẹt trong envy được giải phóng, chuyển thành sự tò mò học hỏi.
Đó là lúc đố kỵ bắt đầu biến hình: Từ ngọn lửa so sánh, nó trở thành ánh sáng dẫn đường.
3. Đố kỵ – bóng tối cần ánh sáng, không cần trốn tránh
Trong hành trình chữa lành, nhiều người cố gắng “loại bỏ” envy bằng cách ép mình nghĩ tích cực, biết ơn, hoặc tỏ ra vô tư. Nhưng điều đó chẳng khác nào che một tấm rèm đẹp lên tấm gương nứt.
Đố kỵ không cần được loại bỏ, nó cần được chiếu sáng.
Khi ta dám gọi tên cảm xúc ấy mà không tự phán xét – “Tôi đang cảm thấy đố kỵ, và điều đó không khiến tôi xấu xa” – hệ thần kinh sẽ chuyển từ chế độ phòng thủ (threat response) sang chế độ điều tiết (safety and regulation).
Chỉ trong trạng thái an toàn ấy, não mới đủ khả năng phân tách:
“À, đố kỵ không phải là tôi – nó chỉ là một phản ứng nhất thời của não đang cố bảo vệ vị thế của tôi mà thôi.”
Chính khoảnh khắc này, ta bắt đầu khôi phục quyền làm chủ cảm xúc, thay vì bị cảm xúc làm chủ.
4. Khi đố kỵ dẫn ta trở về với bản thể
Nếu nhìn thật kỹ, envy không chỉ nói về người khác. Nó nói về khoảng cách giữa ta và chính ta - Khoảng cách giữa con người hiện tại và phiên bản mà ta thầm biết mình có thể trở thành.
Mỗi khi ta ghen với ai đó, thật ra ta đang được nhắc rằng: “Có một phần trong con người này vẫn đang ngủ quên. Hãy đánh thức nó đi.”
Khi ấy, đố kỵ không còn là gánh nặng, mà là tín hiệu thức tỉnh. Nó dẫn ta từ so sánh sang kết nối, từ bất mãn sang sáng tạo, từ nỗi đau sang sự trưởng thành.
Nếu như phần đầu của bài viết giúp ta hiểu vì sao đố kỵ tồn tại (vì bộ não tiến hoá để so sánh), thì phần này nhắc ta rằng: ta có quyền chọn cách phản ứng với nó.
Ta có thể tiếp tục để envy thiêu đốt, hoặc biến nó thành nguồn sáng để hiểu rõ hơn về chính mình.
Đôi khi, hiểu bản thân sâu sắc hơn lại là “chiến thắng” đáng giá nhất mà envy có thể trao tặng.
Kết – Món quà ẩn trong cảm xúc tưởng như xấu xí
Nếu có một cảm xúc nào khiến con người vừa xấu hổ, vừa tò mò, vừa sợ hãi, có lẽ đó chính là đố kỵ. Nó không bộc lộ rõ như giận dữ, không dễ thừa nhận như buồn bã. Nó lẩn khuất, mơ hồ, và thường mang theo một cảm giác tội lỗi – như thể chỉ cần cảm thấy ghen tị thôi, ta đã trở nên nhỏ bé hơn.
Nhưng sau khi khoa học bóc tách những tầng sâu nhất của cảm xúc này, ta có thể thấy đố kỵ không phải là bóng tối để xua đuổi, mà là một vùng năng lượng bị hiểu lầm. Nó giống như một vết nứt trong đất - nơi mà nếu được tưới bằng sự hiểu biết, có thể mọc lên hạt giống của sự trưởng thành.
1. Đố kỵ là chiếc la bàn của khát vọng
Mỗi lần envy xuất hiện, não đang âm thầm gửi cho ta một tín hiệu: “Đây là thứ quan trọng với bạn.” Không phải lúc nào đó cũng là thứ vật chất hay địa vị - đôi khi là cảm giác được tự do, được yêu, được công nhận, hoặc được sống trọn với chính mình.
Nếu ta chỉ tập trung vào người kia, envy trở thành nỗi đau. Nhưng nếu ta quay ngược chiếc kim la bàn ấy về phía mình, nó trở thành định hướng.
Đố kỵ không nói rằng ta kém cỏi; nó chỉ chỉ ra khoảng cách giữa hiện tại và phiên bản đang đợi được sống dậy trong ta.
Cũng như bộ não không sai khi bật cảm giác sợ hãi để bảo vệ ta, envy cũng không sai khi nhắc ta rằng có điều gì đó trong ta đang bị bỏ quên.
2. Khi biết lắng nghe đố kỵ, ta học được sự tự do cảm xúc
Điều nghịch lý là: càng chống lại envy, ta càng bị nó điều khiển. Chỉ khi ta dám đứng yên và lắng nghe, ta mới có thể làm dịu nó.
Khi não trước trán (vùng điều hành nhận thức) được kích hoạt để quan sát thay vì phán xét, những vùng chịu trách nhiệm cho cảm xúc đau đớn (anterior cingulate cortex) bắt đầu hạ nhiệt.
Nói cách khác, nhận thức chính là thuốc giải. Bằng việc quan sát đố kỵ, ta rèn luyện khả năng tách mình khỏi cơn sóng cảm xúc, và từ đó, học được thứ mà các nhà thần kinh học gọi là tự do cảm xúc (emotional freedom) – khả năng cảm nhận mà không bị cuốn trôi.
Tự do không phải là không còn envy, mà là biết mình có thể nhìn thấy đố kỵ mà vẫn đứng vững, vẫn hiền hòa, vẫn sáng suốt chọn cách phản ứng.
3. Khi đố kỵ biến thành năng lượng sáng tạo
Điều thú vị là, envy và inspiration (cảm hứng) cùng khởi nguồn từ một cơ chế thần kinh: so sánh xã hội.
Sự khác biệt nằm ở cách não diễn giải khoảng cách ấy:
Nếu khoảng cách ấy bị xem là đe doạ, ta thấy ghen tị.
Nếu khoảng cách ấy được xem là khả thi, ta thấy được truyền cảm hứng.
Điều này nghĩa là ta có thể huấn luyện bộ não để chuyển đố kỵ thành động lực sáng tạo – bằng cách thay đổi góc nhìn:
“Thật tuyệt khi điều đó là có thể.”
“Nếu họ làm được, có lẽ mình cũng có thể – theo cách của riêng mình.”
Chính khoảnh khắc ấy, envy không còn là vết cắt mà trở thành chất xúc tác – thứ khiến ta muốn thử, muốn tạo ra, muốn tiến về phía trước.
4. Đố kỵ – lời nhắc về tính người trong ta
Có lẽ điều đẹp nhất khi hiểu về envy là nhận ra: nó khiến ta người hơn. Bởi chỉ những ai biết yêu, biết khao khát, biết muốn trở nên tốt hơn mới có khả năng cảm thấy đố kỵ.
Những cơn đố kỵ, nếu ta biết nhìn bằng lòng trắc ẩn, không còn là bằng chứng của sự yếu đuối, mà là chứng tích của sự sống động. Chúng cho thấy ta vẫn còn những giấc mơ, vẫn còn điều khiến ta rung động và đó là điều đáng trân trọng.
Có thể, món quà lớn nhất của đố kỵ không nằm ở việc khiến ta nỗ lực hơn, mà ở việc dạy ta thành thật hơn với bản thân.
Thành thật về những điều ta thật sự muốn, những phần ta đang che giấu, và cả những giới hạn ta vẫn chưa dám vượt qua.
Đôi khi, cách để bước qua envy không phải là dập tắt nó, mà là mỉm cười và cảm ơn nó – vì đã chỉ cho ta thấy rằng ta muốn sống cho điều gì.
Biết đâu, chính khoảnh khắc ta chấp nhận nhận, đố kỵ sẽ dần phai, nhường chỗ cho một thứ cũng vô cùng giá trị – sự bình an.
Dành riêng cho bạn: Thực hành giải phóng cảm xúc đố kỵ trong 2 phút bằng phương pháp Tapping - Emotional Freedom Technique